Nieuwsbrief oktober 2019

De tijd vliegt als je het naar je zin hebt. En dat hebben we geweten... Het is alweer herfst 2019 en het innovatielab Voor de oogst van morgen loopt inmiddels bijna een jaar. 19 november 2018 trapten we af en begonnen we aan we onze gezamenlijke reis van verbinding, verbreding, verdieping en verrijking. Hoog tijd dus om je weer een update te geven van waar we staan en wat we de komende periode verwachten.
Een hoogstnoodzakelijk opgave, dat werd vorige week wel weer kristalhelder. Want terwijl we deze nieuwsbrief voorbereidden, vertrokken Nederlandse boeren massaal naar het Haagse Malieveld om aandacht te vragen voor hun moeilijke situatie en gewaardeerd te worden voor het werk dat ze voor ons allemaal doen. Tegelijkertijd toont ook steeds meer onderzoek aan dat de manier waarop we ons landschap inrichten en landbouw bedrijven op de lange termijn niet houdbaar is. Alleen door gezamenlijk te werken aan deze systeemtransitie kunnen we dit realiseren: boeren, overheden, ondernemers, maatschappelijke organisaties, banken én burgers moeten de handen ineen slaan. Het gaat iedereen aan en niemand kan zich hierbuiten plaatsen. Als innovatielab - d.w.z. als deelnemers en faciliterend team - voelen we ons vastberaden en meer dan ooit gesterkt in ons voornemen om hierin een rol te spelen.

In ieder geval bedankt dat je de moeite neemt om deze nieuwsbrief te lezen en kennis te nemen van alle avonturen, ervaringen en inzichten die we afgelopen periode hebben opgedaan.

In deze nieuwsbrief praten we je bij over:


We wensen je veel leesplezier met deze nieuwsbrief. Overigens, als je naar aanleiding van de onderwerpen vragen hebt, aarzel dan niet en mail ons op info@oogstvanmorgen.net.


Namens het ondersteunende team,
Femke van Bree, Dieter van den Broeck, Maaike de Beer, Friso Coumou, Kyra van den Hil, Bas van Dijk en Gertjan Mulder

De ambitie van het lab: grootschalige, systemische verandering
Eerst even terug naar de bron: wat was dat ook alweer het innovatielab Voor de oogst van morgen?
In Nederland vragen we veel van ons landschap: we willen er kunnen wonen, werken, recreëren, water opslaan, energie opwekken en voedsel produceren. Als we dat ook in de toekomst willen blijven doen, zal de manier waarop we met ons landschap omgaan moeten veranderen, en het landbouw- en voedselsysteem is daarin cruciaal. En dat is wat Voor de oogst van morgen ambieert: niets meer maar ook niets minder dan de grootschalige, systemische verandering van het landbouw- en voedselsysteem. In dit heldere filmpje lichten we de achtergronden nog eens toe en leggen we het proces uit.


Fase 1: de reis naar de kern van ons werk
Na de intensieve aftrap van de driedaagse in oktober 2018 heeft het proces de afgelopen maanden zijn vervolg gekregen in wat binnen Theory U wel de fase van ‘co-sensing’ wordt genoemd. Het komt er dan op aan om het systeem aan te voelen en je te verbinden met de plekken in het systeem met het meeste potentieel. Je wordt als het ware uitgenodigd om uit je bubbel te komen en op zoek te gaan naar een perspectief op de werkelijkheid vanuit de randen van het systeem.
Om vervolgens, vanuit die positie te bepalen wat nu de kern is van ‘het werk’ waar je voor staat en hoe jij je daaraan verbindt.

Dat is de fase op de bodem van de U waar binnen Theory U naar wordt verwezen als ‘presencing’. Je ziet dan wat je hebt los te laten en wat er nog te leren is. en je bent klaar om de weg naar boven te starten, aan de rechterkant van de U. Daarover straks meer.

In dit filmpje delen onder meer een aantal deelnemers hun ervaringen van de afgelopen periode met je.

‘Transities aanjagen doe je niet alleen met je hoofd, maar ook met je hart’

In dit interview dat zij onlangs gaf, legt OFL-secretaris en projectleider Femke van Bree uit dat echte verbinding meer vraagt dan praten en luisteren met je hoofd.


Het gaat ook om het activeren van je hart en van je buik, van je gut feeling, om die energie te gebruiken in wat je aan het doen bent voor de transitie van het landbouw- en voedselsysteem.


De 2e fase: de weg naar buiten en het proces van ‘prototypen’

Tijdens de labdag van 24 september is er een voortvarende start gemaakt met het zogenaamde proces van ‘prototypen’ (In de tekening hierboven heeft Nuala Burns het proces dat we 24 september doorliepen op treffende wijze gevisualiseerd). Daarmee zetten we de opwaartse beweging in van de rechterzijde van de U. Dat wil zeggen dat we op basis van de kennis die we hebben verkregen op hoofd-, hart- en wilsniveau actief aan de slag gaan met het creëren van zogenaamde ‘prototypes’. Dat zijn eigenlijk kleine experimenten die ons helpen de toekomst die wil ontstaan te doorgronden, en die op basis van feedback in een continu proces van verdieping, verbreding en verrijking doorontwikkeld worden.

Met die ‘prototypes’ maken we ook de beweging naar ‘buiten’, naar andere netwerken, partners, coalities, organisaties en individuen. Om de verbinding te leggen en te onderzoeken of en hoe de initiatieven elkaar wederzijds kunnen versterken.  

Inmiddels is er in het lab een aantal prototypes vastgesteld die de komende maanden verder worden uitgewerkt. Deze prototypes richten zich op een breed scala van onderwerpen, wat uiteraard niet verrassend is gezien de veelzijdigheid van het landbouw- en voedselsysteem. Denk aan nieuwe veehouderijconcepten, innovatieve verdienmodellen, toekomstbestendige bedrijfsovernames, de rol van de overheid, commons, solidariteit tussen boer en burger en prototypes op het gebied van financiën, governance of met een regionale focus. In een volgende mail zullen we er uitgebreid op terugkomen en ook duidelijk maken waar er mogelijkheden liggen voor bijdragen en nieuwe verbindingen.

Zelf aan de slag met de Empathy Walk
Om iets nieuws te kunnen laten ontstaan moet vaak iets ouds en vertrouwds losgelaten worden, vaak wordt er een persoonlijk offer van je gevraagd voordat je zelf ook verder kunt – ‘no pain, no gain’, zeg maar.

Centraal in het labproces staat Theory U, een verandermodel en -raamwerk ontwikkeld door onder andere Prof. Otto Scharmer (Massachusetts Institute of Technology) waarin op bewustzijn gebaseerde systeemverandering centraal staat. Deze methodiek biedt handvatten voor het ontwikkelen van persoonlijk en collectief leiderschap en het samen zoeken naar oplossingen voor complexe vraagstukken. Als je meer wilt weten over Theory U is dit filmpje een mooie introductie.

Je kunt er ook vrij eenvoudig zelf mee aan de slag. In de vorige nieuwsbrief kwamen de 4 niveaus van luisteren aan bod. Dit keer geven we je een korte uitleg bij de zogenaamde 'empathy walk', een werkvorm die je juist kan inzetten als je een diepgaand begrip wilt ontwikkelen voor de gedachten of positie van een ander. Het is vrij simpel: zoek om te beginnen iemand waarvan je vermoedt of weet dat die een ander perspectief heeft op een bepaald onderwerp, bijvoorbeeld de toekomst van je organisatie. Maak samen een wandeling en luister diep en empathisch naar elkaar. Wat is jouw visie op de toekomst? Wat zijn jouw ideeen om daar te komen? En wat zie jij voor jezelf voor rol daarin? En van de ander? Ieder spreekt 15 minuten zonder dat de ander iets zegt. Tussendoor is het even stil. Achteraf neem je 10 minuten de tijd om te bespreken wat je hebt ervaren en wat je daarmee wilt doen. Misschien dat je het niet helemaal eens wordt, maar je zult zeker een dieper en beter begrip hebben van de positie van de ander.

Het jongerenlab: Voor de oogst van overmorgen

Een van de al redelijk ver doorontwikkelde prototypes is het jongerenlab Voor de oogst van overmorgen. Dit jongerenlab is een werkplaats waar de toekomstige sleutelspelers uit het totale landbouw- en voedselsysteem in Nederland samen werken aan vernieuwende en duurzame oplossingen. Net als Voor de oogst van morgen, wordt begonnen met een uniek leiderschapsprogramma. De deelnemers leren van ervaren trainers het vermogen een verandering te realiseren in hun organisatie, netwerk of sector. Ook leren ze om met verschillende belanghebbenden op een constructieve manier het gesprek aan te gaan en vanuit een breder perspectief te kijken naar uitdagingen. Zo krijgen de deelnemers inzicht in de complexiteit van het landbouw- en voedselsysteem en bouwen een netwerk op.

Als je deel wilt nemen of als je als organisatie geïnteresseerd bent in deelname of samenwerking, neem dan contact op met Xander Beks via join@i4nature.world.

De komende periode zullen we je uiteraard ook regelmatig informeren over de wederwaardigheden van dit nieuwe lab.

De Impactcirkel: werken aan een 'ecosysteem van invloed'

Met de Impactcirkel werken we, zoals we zelf noemen, aan een ‘ecosysteem van invloed’. De leden ervan wenden hun specifieke kennis en kunde, netwerk, invloed en positie waar nodig en gewenst aan voor vraagstukken van labdeelnemers en zo spelen ze een belangrijke functie. Ze geven steun en advies aan labdeelnemers en hun samenwerkings-verbanden, vergroten de impact van de prototypes die uit het lab voortkomen en fungeren als ambassadeur. Op de website van Voor de oogst van morgen houden we de lijst van leden actueel, daar kun je dus zien wie ons ondersteunen.

Inmiddels heeft ook de Impactcirkel zijn eerste bijeenkomst gehad: op dinsdag 7 mei kwam een divers gezelschap samen op de grootste dakakker van Europa bij Op Het Dak. Dit eerste bijeenzijn richtte zich vooral op de persoonlijke ont-moeting en tijdens het zogenaamde impactdiner maakten de aanwezigen kennis met elkaar, met het lab en met de Impactcirkel. Vier vertegenwoordigers waren namens de labdeelnemers aanwezig om hun persoonlijke ervaringen in het lab te delen en te vertellen hoe de Impactcirkel het lab kan ondersteunen.

Naast de voor ons al bekende helicopterview, mochten we die avond overigens kennismaken met het voor ons nieuwe ‘tractor view’… Een treffende metafoor die we graag met jullie delen: “Als ik op mijn tractor zit heb ik tractorview. Daal af en toe af naar dat niveau als je zelf helicopterview (bijvoorbeeld gemeenten) of zelfs satellietview (bijvoorbeeld VN) hebt. En als je op de tractor zit, kijk dan af en toe omhoog”.  

De zaadjes voor de Impactcirkel zijn nu gezaaid en de komende periode laten we ze tot bloei komen. Een volgende bijeenkomst met de leden staat gepland voor 22 oktober en daar komen we de volgende keer uiteraard weer op terug.

4 returns: een nieuw model van meerdimensionale waarden

Binnen het lab, en daarbuiten trouwens ook, horen we regelmatig dat de uitdagingen waarmee ons landschap zich geconfronteerd ziet, eigenlijk de consequentie zijn van een eenzijdige focus op productie en financieel rendement. Steeds meer voor steeds minder geld. Als we de transitie naar een gezonder, gebalanceerder en duurzamer landbouw- en voedselsysteem mogelijk willen maken, zullen we om te beginnen dus de blik moeten verbreden naar een model waarbinnen naast financiële, ook persoonlijke, ecologische en sociale waarden een bepalende rol spelen. Dat staat binnen het lab ook centraal in de ontwikkeling van de prototypes. Door Commonland, mede-initiatiefnemer van het lab, is de afgelopen jaren gewerkt aan een praktijkmodel dat naast theorievorming ook concrete handvatten biedt voor landschapsbeheer en -herstel op basis van ‘4 returns’, oftewel 4 waarden:

  • Inspiratie, waarbij het gaat om het landschap als bron van inspiratie (en trots!).
  • Sociale waarde, de boer als partner voor voedsel en landschap binnen de (lokale/regionale) gemeenschap.
  • Natuurlijke waarde, gericht op veerkrachtige ecosystemen.
  • Financiële waarde, oftewel natuurlijke verdienmodellen voor ondernemers.

In dit document of deze, meer academische publicatie vind je alle achtergronden van het 4 returns© model. In een volgende mail zullen we meer aandacht besteden aan de doorvertaling van dit model naar het lab. En als je liever kijkt of luistert, is er deze video waarin het model wordt toegelicht of deze podcast waarin Willem Ferwerda, oprichter en CEO van Commonland, ingaat op het model en John van Duursen van Wij.land toelicht hoe het model wordt toegepast op de veenweiden rond Amsterdam.