Nieuwsbrief april 2019

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     

19 november 2018 was het zover: na maanden voorbereiding nam met een intensieve driedaagse samenkomst het Innovatielab Voor de oogst van morgen een vliegende start. Gedurende 3 dagen dompelden 85 sleutelspelers uit het Nederlandse voedsel- en landbouwsysteem zich onder in een proces van verbinding, verkenning en verrijking. Sinds dat moment zijn we als ondersteunend team eigenlijk continu bezig geweest met het proces van deze gezamenlijke reis. Dat is een hele leerzame, inspirerende en onderhoudende ervaring geweest waar we eerlijk gezegd ook aardig druk mee waren. En toen moesten we constateren dat onze laatste nieuwsbrief alweer van enige maanden geleden dateert. Tijd dus om je bij te praten over het proces tot op heden, alle ervaringen en de resultaten en inzichten die we tot nu toe mochten oogsten:

We wensen je veel inspiratie en leesplezier!
Namens het ondersteunende team,
Femke van Bree, Dieter van den Broeck, Maaike de Beer, René Beelen, Kyra van den Hil en Gertjan Mulder

INNOVATIELAB VOOR DE OOGST VAN MORGEN - HOE ZAT HET OOK ALWEER?


Er wordt steeds meer gevraagd van ons landschap. Het moet voedsel leveren, bijdragen aan wateropslag, energie produceren, plek zijn voor recreatie en natuur, en plaats maken voor huizen en infrastructuur. Daarbij lijken steeds meer mensen het erover eens te zijn dat de manier waarop we in Nederland ons voedsel- en landbouwsysteem hebben ingericht op de schop moet. De ecologische, sociale, energie en klimaat en financiële effecten ervan zijn voor toekomstige generaties steeds minder goed te dragen. Gelukkig groeit het aantal initiatieven om deze trend te doorbreken flink. Ondanks de goede intenties en inspanningen van boeren, bedrijven, burgers, overheid en andere organisaties is de impact helaas nog te beperkt. Het complexe, systemische karakter van het voedsel- en landbouwsysteem vraagt om een langetermijnvisie die uitstijgt boven de directe belangen van alle spelers. Het vraagt om een systemische aanpak waarbij alle perspectieven van het systeem worden meegewogen. En die leidt tot een overstijgende samenwerking. Alleen dan is het mogelijk los te laten, onbenut potentieel vrij te maken en een door iedereen gedragen brede sociaal-maatschappelijke transitie te realiseren. Voor de oogst van morgen richt zich specifiek hierop en kan bijdragen aan het antwoord op de vraag hoe verschillende beleidsagenda’s samenkomen in concrete acties op het land.

HET PROCES VAN HET INNOVATIELAB
Van boer tot natuurbeschermer, van ministerie tot supermarkt, van waterschap tot bank, van voedselverwerking tot provincie en adviseurs: op 19, 20 en 21 november kwamen maar liefst 85 sleutelspelers voor het eerst bij elkaar om samen te werken aan vernieuwende en duurzame oplossingen voor de belangrijkste knelpunten in het Nederlandse voedsel- en landbouwsysteem. Een proces waar we uiteindelijk zo’n 2 jaar de tijd voor nemen en dat er globaal als volgt uitziet:

  • Fase 1: Grond bewerken en zaaien (november 2018 – juni 2019)
    Werken aan het collectief vermogen om te innoveren. Deelnemers leren elkaar kennen en verdiepen zich in het verandermodel Theory U om zich voor te bereiden op de toepassing daarvan in de volgende fase. Tijdens de eerste driedaagse bijeenkomst worden thema’s voor de volgende fase gekozen.
  • Fase 2: Groeien en eerste oogst (juli 2019 – maart 2020)
    Gedurende 9 maanden passen deelnemers de input uit fase 1 toe in de praktijk. In meerdere regio’s worden diverse prototypen gestart, terwijl de ondersteuning en gezamenlijke verkenning gewoon doorloopt.
  • Fase 3: Opschalen (vanaf maart 2020)
    In deze fase ronden we af en oogsten we de inhoudelijke resultaten en geleerde lessen. Op persoonlijk (vanuit deelnemersperspectief) en op systeemniveau (vanuit collectief perspectief). Inzichten worden geoogst en vertaald naar vervolgacties. Wat is er nodig en wat kunnen wij doen om door te ontwikkelen?

WIE DOEN ER NU MEE?
Nieuwsgierig naar wie er precies meedoen en wat hun motivatie is? Hier vind je een overzicht van alle veranderaars en hun intenties, veelal zeer persoonlijk en hartstochtelijk, en getuigend van gedrevenheid en wilskracht. Een Dream Team, zeg maar…

THEORY U: WERKEN AAN PERSOONLIJK EN COLLECTIEF LEIDERSCHAP

Centraal in het labproces staat Theory U, een verandermodel en -raamwerk ontwikkeld door onder andere Prof. Otto Scharmer (Massachusetts Institute of Technology) waarin op bewustzijn gebaseerde systeemverandering centraal staat. Deze methodiek biedt handvatten voor het ontwikkelen van collectief leiderschap en het samen zoeken naar oplossingen voor complexe vraagstukken en is min-of-meer verweven met de fasering zoals we die hierboven schetsten.  Deze aanpak wordt gecombineerd met de context van de gezamenlijke uitdaging binnen het landbouw- en voedselsysteem en het door Commonland ontwikkelde 4 returns raamwerk.
Als je meer wilt weten over Theory U is dit filmpje een mooie introductie.

HET LABPROCES: 'HITTING THE GROUND RUNNING'
Om elkaar en het voedsel- en landbouwsysteem direct goed te leren kennen is na de persoonlijke introducties direct begonnen met een eerste systeemverkenning. Door dit te doen aan de hand van de in het systeem aanwezige wrijvingen (zoals landbouw en natuur, ecologie en technologie, grondwaarde en grondeigendom, et cetera), leren we elkaar meteen goed kennen. En door diep te luisteren naar elkaars ervaren spanningen en perspectieven, krijgen we zicht op gemeenschappelijke vraagstukken en onze eigen rol en verantwoordelijkheid daarin.
Vervolgens is het systeem verkend aan de hand van 4 lenzen ofwel ‘kijkglazen’, te weten ‘wat de mensen zeggen’, ‘bewijs en onderbouwing’, ‘strategische verbindingen’ en ‘gewaagde en visionaire ideeën/inzichten’. Zo ontwikkelen we niet alleen een collectief bewustzijn maar horen we ook zoveel mogelijk verschillende perspectieven en worden we ons bewust worden van de eigen en andere perspectieven op het systeem.



In het proces gaat het echter niet alleen om openheid van geest maar juist ook de openheid van het hart en de wil. Oftewel, over nieuwsgierigheid, compassie en moed.  En omdat ‘your hands are wiser than your head ever will be’, is de eerste verkenning van het systeem aangevuld met een 3-dimensionale verbeelding ervan: het zogenaamde ‘3D-sculpting’.



Deze werkvorm helpt om het systeem ‘zichzelf te laten zien’, zowel het huidige als het gewenste, en het toont tegelijkertijd aan hoe we er zelf onderdeel van uitmaken. Zo werden thema’s uitgewerkt als dienend ecologisch, glokaal gesloten kringloop, sociale innovatie of, zoals hieronder, ruimte voor waarden.



Om het gevoel nog ruimtelijker en lichamelijker te kunnen ervaren werd het ‘sculpten’ aangevuld met ‘4D-mapping’, een systemische opstellingsvorm waarbij we opnieuw kijken naar voedsel en landbouw, maar nu door de bril van de sociale dynamiek. Tijdens het 4D-mappen kruipen de deelnemers als representant in de huid van een speler in het landbouw - en voedselsysteem: de boer, de aarde, geld, de consument, de supermarkt, de rijksoverheid, de lokale en regionale overheid, het bedrijfsleven, onderwijs, jongeren, technologie en het waterschap. Ze doen dit door te luisteren naar hun lichaam, en op basis daarvan positie en richting in de ruimte te kiezen. Als zij collectief een opstelling hebben gevormd spreken zij om de beurt een zin uit die, vanuit hun rol, hun perspectief verwoord. Vervolgens beweegt de opstelling van mensen totdat er een nieuw beeld ontstaat waarbij ze opnieuw een zin uit uitspreken die hun nieuwe positie vanuit hun perspectief verwoordt.



4D-mapping helpt ons nieuwe inzichten op te doen over ons eigen systeem en gebruikt daarbij diepere lagen van bewustzijn en de collectieve intelligentie van de groep. In alle verscheidenheid toont zich dan een patroon dat, zeer globaal gesproken, zich beweegt van afgescheidenheid, uitputting en onmacht naar verbinding, zorg en leiderschap.

Als afsluiting van de driedaagse zijn er vervolgens groepen gevormd rond vraagstukken die op dit moment voor de deelnemers persoonlijk het meest spelen. Daarna is gezamenlijk verkend wat hen verbindt rond dit thema om zo een eerste duiding te geven aan deze opgaven. Deze thema’s keren gedurende het gehele labproces terug als uitgangspunt voor verdere verbreding en verdieping.

Meest opvallend is dat de belangrijkste thema’s betrekking hebben op de positie van de boer, de rol van de consument, de invloed van geld, de dominantie en beperkingen van het huidige economische systeem en de manier waarop met eigendom en waarde van grond wordt omgegaan. En, als het gaat over het toekomstbeeld, is er grote overeenstemming dat die toekomst meer verbonden en divers zou moeten zijn en gebaseerd op meerdere waarden.

Genoeg geschreven woorden en concepten. In dit filmpje laten we nu graag een aantal deelnemers en organisatoren zelf aan het woord over het innovatielab en hun rol daarbinnen.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                DE IMPACTCIRKEL: BOUWEN AAN EEN ECOSYSTEEM VAN INVLOED

Om de labdeelnemers en het innovatielab als geheel te ondersteunen, is de Impactcirkel in het leven geroepen. De leden ervan wenden hun specifieke kennis en kunde, netwerk, invloed en positie waar nodig en gewenst aan voor vraagstukken van labdeelnemers en zo spelen ze een belangrijke functie. Ze geven steun en advies aan labdeelnemers en hun samenwerkings-verbanden, vergroten de impact van de prototypes die uit het lab voortkomen en fungeren als ambassadeur.
In de Impactcirkel zitten toonaangevende spelers zoals Teo Wams (Natuurmonumenten), Alex Datema (BoerenNatuur), Peter Groot Koerkamp (Hoogleraar Agrotechnologie WUR), Hans van den Heuvel (LTO Nederland), Louise Vet (NIOO KNAW & Voorzitter Deltaplan Biodiversiteit), Willem Lageweg (Transitiecoalitie Voedsel), Jan Ernst de Groot (Koninklijke  Ahold Delhaize), Marjolijn Sonnema (Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit), Jan Willem Erisman (Louis Bolk Instituut), Willem Ferwerda (Commonland) en vele anderen.De volledige lijst van leden van de Impactcirkel en hun motivatie om te participeren, vind je hier.

WAAR WE NU STAAN: 'CO-SENSEN' OFTEWEL 'UIT DIE BUBBEL KOMEN'
Na de intensieve aftrap van de driedaagse heeft het proces zijn vervolg gekregen in wat binnen Theory U wel de fase van ‘co-sensing’ wordt genoemd. Nadat we hiervoor het systeem onbevangen en met frisse blik hebben bekeken door onze gewoonte-oordelen op te schorten, komt het er nu op aan om het systeem aan te voelen en ons te verbinden met de plekken in het systeem met het meeste potentieel. Op 28 januari 2019 kwamen de deelnemers opnieuw bij elkaar om deze nieuwe fase van ‘co-sensen’ binnen te treden.
Er werd uitgebreid stilgestaan bij de ‘drie grote vijanden’ oftewel drie innerlijke stemmen van weerstand die persoonlijke en collectieve transformatie blokkeren: de Oordelende Stem die een open geest blokkeert, de Cynische Stem die de weg naar het open hart verspert en de Stem van Angst die de open wil tegenhoudt.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                

INTERMEZZO: EEN KORTE LUISTEROEFENING

Eigenlijk is het een simpele oefening die we allemaal kunnen doen. Als we luisteren, kunnen we bij onszelf observeren welke gevoelens opgeroepen worden. We kunnen dan ook ervaren wat dat met ons doet. Misschien zijn we geneigd om ons terug te trekken in een bastion van ontkenning, verwijten en gevoelloosheid. En andersom kunnen we de drie instrumenten van ons innerlijk weten juist activeren door bewust te luisteren. De ene keer met een open geest en de andere keer met open hart of open wil en uiteindelijk met alle drie tegelijkertijd. Met andere woorden, we luisteren vanuit oprechte nieuwsgierigheid, met compassie en empathie voor de gesprekspartner en met  moed voor wat zich wil laten horen.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     Vervolgens werd er dieper ingegaan op ‘co-sensing’, een fase waarin we uitgenodigd worden om uit onze bubbel te komen en op zoek gaan naar een perspectief op de werkelijkheid vanuit de randen van het systeem zoals we dat zelf kennen. We dompelen onszelf onder in nieuwe contexten die relevant zijn voor onze situatie en waar we onbekend mee zijn. Door ons zo te verdiepen in de voor ons nog wat onbekendere kanten van het landbouw- en voedselsysteem gaan we een diepgaand onderzoek aan, en zakken we ook letterlijk dieper af langs de linkerkant van de U. Dat helpt ons om straks in de volgende fase, de fase van ‘presencing’, op de bodem van de U, te bepalen wat nu de kern is van ‘het werk’ waar je voor staat, en de manier waarop jij je daaraan verbindt. Dan kunnen we zien wat we hebben los te laten, en wat er nog te leren is en zijn we klaar om de weg naar boven te starten, aan de rechterkant van de U. Daar gaan we ons dan collectief verbeelden hoe die toekomst eruit kan zien, we laten die toekomst als het ware uitkristalliseren. Om dan op basis daarvan prototypes te maken, ideeën te uit te werken en modellen te ontwikkelen.

Tijdens de labdag van 28 januari werden onder meer de belangrijkste werkvormen voor de fase van ‘co-sensing’ geïntroduceerd:

  • Dialoog interviews, waarbij we belanghebbenden in het systeem interviewen, in hun schoenen gaan staan en vervolgens naar onze taak en ons werk kijken vanuit hun standpunten.
  • 'Shadowing', waarbij we een dagdeel meelopen met voor ons interessante persoon in het systeem, hem of haar observeren en zo praktische en intuïtieve kennis verwerven van zijn/haar werk en de wijze waarop zij/hij omgaat met de belangrijkste kansen.
  • Leerreizen, waarbij een groep mensen gezamenlijk een plek in het systeem bezoeken waarvan we veronderstellen dat er het meeste potentieel zit voor verandering. In z’n totaliteit organiseren we met zijn allen ruim 12 leerreizen, waarvan er inmiddels al 6 hebben plaatsgevonden. Onder meer naar een intensieve varkenshouderij, een gebied waar integrale gebiedsontwikkeling centraal staat, een biologische vleesvee boerderij en een plek waar innovatief wordt gedacht en gewerkt aan het vraagstuk van de ‘commons’.

De huidige fase van ‘co-sensing’ brengt, juist ook door de verschillende werkvormen en de beweging naar buiten toe, naar het systeem, veel dynamiek en belevenissen met zich mee.
Daardoor is voor veel deelnemers het proces in een boeiende stroomversnelling gekomen. Het is voor iedereen erg inzichtrijk en het werkt heel aanstekelijk. Barrières worden geslecht, onverwachte samenwerkingsverbanden ontstaan en frisse, nieuwe ideeën komen op.
Kortom, het innovatielab Voor de oogst van morgen begint zijn eerste zichtbare en tastbare vruchten af te werpen.                                                                                                                                                                                                                                                                                      

HOE VERDER?
De komende periode zullen er nog veel meer dialoog interviews, ‘shadowing’ afspraken en leerreizen plaatsvinden, en op 18 april komen we bij elkaar om alvast de eerste ervaringen en inzichten te contextualiseren en te duiden. Tijdens een tweedaagse in juni zullen we ons dan met name richten op het ‘presencing’-proces, de vraag naar wat nu de kern is van ‘het werk’ waar we voor staat, en de manier waarop elk van ons zich daaraan verbindt. Dan pas kunnen we echt zien wat we hebben los te laten, en wat er nog te leren is. We zullen je daar te zijner tijd ook informeren. Trouwens mocht je als geïnteresseerde en betrokken buitenstaander een leerreis willen organiseren, of als je zelf beschikbaar wilt stellen voor een dialoog interview of shadowing afspraak dan is dat altijd welkom! Laat ons dat even weten via info@oogstvanmorgen.net en we koppelen je aan de juiste persoon. Ook als je andere ideeën of suggesties hebt, nodigen we je uit om dat via dit mailadres te laten weten.

Voel je overigens vrij om deze nieuwsbrief te delen met mensen in je organisatie en/of netwerk waarvan je denkt dat ze geïnteresseerd zijn in de transitie van het voedsel- en landbouwsysteem. Dat kan heel simpel via de buttons hieronder. En als je nog niet geabonneerd ben op onze nieuwsbrief dan kan dat onderaan deze pagina.

Dit is het voor nu, maar niet voordat we je nog even de visuele verslagen met je delen die Nuala Burns maakte van de reis tot zover.